Mikayıl Müşfiqin “Yenə o bağ olaydı” şeiri məncə məhz belə əsərlərdəndir.

Onun möhtəşəmliyi yalnız gözəl misralarında, sevgi hissində və ya təbiət təsvirlərində deyil. Daha qəribə bir sehr var burada: Müşfiq sözləri elə düzür ki, söz bir anda öz sərhədindən çıxır. Söz səsə çevrilir, səs musiqiyə; söz rəngə çevrilir, rəng tabloya; tablo isə hərəkətə gəlib kino kimi gözümüzün qarşısından keçir.

Və bütün bu böyük poetik dünya cəmi iki sadə sözlə açılır:

Yenə... olaydı...

Bu iki söz şeirin taleyidir.

“Bir bağ olaydı” deyil.

“Yenə o bağ olaydı.”

Deməli, o bağ bir vaxt olub. O günlər yaşanıb. O sevgi olub. O insanlar, o dəniz, o yay axşamları, o söhbətlər, o gənclik həqiqətən mövcud olub.

İndi isə yoxdur.

Şeirin ilk kədəri də məhz buradan doğur. Müşfiq bizə “mən kədərlənirəm” demir. Əksinə, bizi gözəlliyin içinə aparır. Bağı göstərir. Dənizi göstərir. Gecəni göstərir. Sevgilini göstərir. Dostluğu, gəncliyi, yaşamaq həvəsini göstərir.

Amma bütün bu gözəlliklərin altında bir söz səssiz-səssiz təkrarlanır:

olaydı...

Yəni artıq yoxdur.

Böyük poeziyanın sirri bəzən məhz budur: şair faciəni söyləmir, oxucu onu özü hiss edir.

“Yenə o bağ olaydı”nın musiqisi də buradan başlayır.

“Yenə” sözü şeirin içində sanki musiqidəki əsas motiv kimi geri qayıdır. Xatirə də elə belə işləyir. İnsan keçmişi bir dəfə xatırlamır. Yaddaş uzaqlaşır, yenidən qayıdır. Bir səs gəlir, bir qoxu, bir işıq, bir axşam adamı illər əvvələ aparır.

Müşfiqin ritmi də həmin yaddaşın ritmidir.

Şeir sanki nəfəs alır.

Bir an sakitləşir, sonra coşur. Bir an sevgililərin yaxın söhbətinə çevrilir, sonra dəniz qədər genişlənir. Bir an pıçıltıdır, bir an dalğa səsidir. Bir an iki nəfərlik duetdir, bir an bütöv orkestr.

Dənizə çatanda həmin musiqi böyüyür.

Dalğa gəlir.

Dalğa çəkilir.

Fırtına qalxır.

Su hərəkət edir.

Və söz artıq yalnız danışmır, həm də səslənir.

Amma Müşfiq yalnız bəstəkar deyil. Bu şeirdə böyük bir rəssam da yaşayır.

Şeirin rənglərini gözümüzün qabağına gətirək:

mavi Xəzər,

ağ dalğalar,

qızılı saçlar,

gecənin tünd qaranlığı,

ulduzların işığı,

ayın solğun nuru,

yaşıl bağ...

Bunların hamısı birlikdə qəribə bir rəng palitrası yaradır.

Əvvəl yaşıl bağdayıq.

Sonra mavi dənizin qarşısına çıxırıq.

Mavi fonun üstündə ağ dalğalar qalxır. Müşfiqin təsəvvüründə həmin dalğalar artıq su deyil — ağ yallı atlara çevrilir. Bir anlıq Xəzər sanki nəhəng bir tablo olur: mavi səmanın və dənizin içindən ağ atlar qaçır.

Bunu rəssam çəksəydi, tablo olardı.

Müşfiq sözlə çəkib.

Sonra gecə düşür.

Rənglər qaralır.

Amma qaranlığın içində ulduzlar yanır, ay işığı yarpaqların arasından keçir, sevgilinin saçına toxunur.

Burada şair işıqla rəssam kimi davranır.

İşığın haradan gələcəyini, nəyə düşəcəyini, nəyin kölgədə qalacağını sanki özü seçir.

Və buna görə şeir yalnız rəngli deyil, həm də işıqlıdır.

Ən maraqlısı isə odur ki, bu tablo donmur.

Müşfiqin rəsmi hərəkət edir.

Saç yellənir.

Dalğa qalxır.

Su sahilə gəlir.

İnsanlar danışır.

Baxışlar qarşılaşır.

Yel əsir.

Ay işığı yarpaqların arasından keçir.

Ona görə “Yenə o bağ olaydı” məncə həm rəsm, həm də kinodur.

Şairin “kamerası” bəzən uzaqlaşır və bütün Xəzəri göstərir, bəzən isə çox yaxınlaşaraq iki insanın baxışını tutur. Bir an panoramadır, bir an portret.

Və bütün bunların mərkəzində sevgi dayanır.

Amma bu yalnız bir qadına olan sevgi deyil.

Müşfiq burada sanki həyatın özünə aşiqdir.

Qadını sevir.

Dənizi sevir.

Bağı sevir.

Dostları sevir.

Gecəni sevir.

Gələcəyi sevir.

Yaşamağın özünü sevir.

Buna görə də şeirin əsas qəhrəmanı bəlkə sevgili belə deyil.

Əsas qəhrəman həyatdır.

Və elə buna görə Müşfiqin taleyini biləndə şeir daha ağrılı olur.

Şair həmin misraları yazanda həyat qarşısındadır. O, sabahdan danışır, sevgidən danışır, uzaqlardan, gələcəkdən, yaşamaqdan danışır.

Biz isə onun gələcəyini bilirik.

Məhz buna görə şeirin içində Müşfiqin özü yazmadığı ikinci bir mətn yaranır.

O, “yenə...” deyir.

Biz isə içimizdə düşünürük: kaş...

Kaş ona daha çox vaxt veriləydi.

Kaş həmin bağ yenə olaydı.

Kaş həmin dəniz sahilinə yenə gedəydi.

Kaş həmin nəğmələri yenə yaza biləydi.

Tarix sonradan şeirin içinə öz faciəsini yerləşdirib.

Amma məncə “Yenə o bağ olaydı”nın əsl böyüklüyü yenə də yalnız Müşfiqin şəxsi taleyində deyil.

Çünki biz bu şeiri oxuyanda bir müddət sonra Müşfiqin bağından çıxıb öz bağımıza daxil oluruq.

Hər insanın həyatında belə bir bağ var.

Bəzisi üçün uşaqlıq evidir.

Bəzisi üçün valideynlərinin sağ olduğu illərdir.

Bəzisi üçün ilk sevgidir.

Bəzisi üçün bir yay axşamıdır.

Bəzisi üçün artıq bir masa arxasında heç vaxt əvvəlki tərkibdə toplaşa bilməyəcək insanlar.

İnsan həmin anları yaşayanda onların nə qədər qiymətli olduğunu çox vaxt bilmir.

Sonra zaman keçir.

Və bir gün adam anlayır ki, xoşbəxtlik artıq xatirəyə çevrilib.

“Yenə o bağ olaydı”nın əbədi olması da bundandır.

Bu şeir bağ haqqında deyil.

Dəniz haqqında da deyil.

Hətta yalnız sevgi haqqında da deyil.

Bu, zaman haqqında şeirdir.

İnsanın keçmiş qarşısındakı acizliyi haqqında.

Çünki dünyada insanın ala bilmədiyi bir şey var-keçmişdən bir gün.

Nə qədər pulun olsa da, bir yay axşamını geri ala bilməzsən.

Bir zamanlar yanında olan insanların hamısını əvvəlki yaşlarında yenidən həmin bağa yığa bilməzsən.

Gəncliyini geri gətirə bilməzsən.

Müşfiq isə bu böyük fəlsəfəni ağır sözlərlə izah etmir.

Sadəcə deyir: Yenə o bağ olaydı...

Və bəlkə də sözün əsl sehri elə budur.

Bir neçə kəlmə əvvəl musiqiyə çevrilir.

Sonra rəngə.

Sonra tabloya.

Sonra xatirəyə.

Və sonda artıq Müşfiqin yox, bizim öz həyatımızın bir parçasına çevrilir.

Ona görə “Yenə o bağ olaydı” sadəcə oxunan şeir deyil.

O, eşidilən şeirdir.

Görünən şeirdir.

Yaşanan şeirdir.

Və bəlkə də ən doğru ifadə budur:

“Yenə o bağ olaydı” — sözə çevrilmiş tablo, səsə çevrilmiş xatirə və itirilmiş xoşbəxtliyin musiqisidir.

Elbəyi Həsənli

visiontv.az