Hazırda bütün dünyanın diqqət mərkəzində olan "Orta Dəhliz" layihəsi fonunda bu görüşün çəkisi daha da artır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbindən "Şimal Dəhlizi"nin hazırda ən riskli zonaya çevrilməsi və tətbiq edilən sanksiyalar bu marşrutdan ticarət məqsədilə istifadəni minimuma endirib. Digər tərəfdən, Yaxın Şərqdə cərəyan edən gərgin proseslər səbəbindən Süveyş kanalında da qeyri-sabitlik hökm sürür. Yaranmış qlobal mənzərə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunu (Orta Dəhliz) qlobal güclərin əsas maraq dairəsinə çevirir və Bakı ilə Aşqabad bu nəhəng logistik zəncirin ən kritik həlqələrini təşkil edir. Bu baxımdan, hər iki dövlət arasında sıx və koordinasiyalı əməkdaşlığın qurulması tarixi zərurətdir.

Azərbaycan və Türkmənistanın yaxınlaşması Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) güclənməsi baxımından da müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Son dövrlər regiona kənar güclərin, xüsusilə də Rusiya və İranın müdaxilə cəhdlərinin artdığı müşahidə olunur. Təbii ki, hər iki regional oyunçu TDT-nin qlobal bir güc mərkəzinə çevrilməsində maraqlı deyil. Belə bir həssas dönəmdə Azərbaycan-Türkmənistan əməkdaşlığının möhkəmlənməsi TDT-nin geopolitik dayanıqlığını birbaşa artıracaq.

Səfər çərçivəsində əsas müzakirə mövzularından birinin enerji sahəsindəki strateji tərəfdaşlıq olacağı şübhəsizdir. Uzun illər mübahisəli qalan, lakin 2021-ci ildə imzalanan tarixi Memorandumla ortaq idarə edilməsi qərara alınan "Dostluq" neft-qaz yatağının kommersiyalaşdırılması və praktiki qazma/hasilat mərhələsinə keçidi bu görüşün əsas iqtisadi tezislərindən birini təşkil edir. Bununla yanaşı, türkmən qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya nəqli məsələsi də masadakı əsas mövzulardandır. Türkmənistan öz enerji resurslarının ixrac marşrutlarını şaxələndirmək, Azərbaycan isə Avropa İttifaqı qarşısında götürdüyü qaz ixracatını artırmaq öhdəliyini yerinə yetirmək niyyətindədir. Bu kontekstdə, İran vasitəsilə həyata keçirilən "svap" (dəyişdirilmə) qaz müqavilələrinin genişləndirilməsi və ya birbaşa Trans-Xəzər boru xəttinin hüquqi-texniki detallarının müzakirə edilməsi gözləniləndir.

Logistik müstəvidə isə hər iki ölkənin əsas dəniz qapıları olan Ələt və Türkmənbaşı limanları arasında əlaqələrin sinxronizasiyası ön plana çıxır. Həm Azərbaycan, həm də Türkmənistan Xəzər dənizində nəhəng infrastruktur qurublar. İndiki əsas hədəf bu limanlar arasında tariflərin unifikasiyası (vahid formaya salınması), gömrük prosedurlarının tam rəqəmsallaşdırılması və "vahid pəncərə" sisteminin tətbiqinə nail olmaqdır. Eyni zamanda, Çin və Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Bakı-Tbilisi-Qars (BTQ) dəmir yolu xətti ilə Avropaya çatdırılma müddətini minimuma endirmək üçün rəsmi sazişlərin imzalanması da real görünür.

İkitərəfli münasibətlərin humanitar tərəfi də diqqətdən kənarda qala bilməz. Son dövrlər Aşqabad və Arkadağ şəhərlərində Azərbaycan mədəniyyəti günlərinin keçirilməsi, həmçinin işğaldan azad edilmiş Füzuli şəhərində Türkmənistan tərəfindən tikilən məscid kompleksi bu əlaqələrin təkcə iqtisadi maraqlara deyil, həm də köklü etnik-mədəni qardaşlıq zəmininə söykəndiyini sübut edir.

Sərdar Berdiməhəmmədovun bu rəsmi dövlət səfəri Bakı və Aşqabad arasında uzun illər davam edən "soyuq rəqabət" və ya "passiv neytrallıq" mərhələsinin tamamilə geridə qaldığını nümayiş etdirir. Bunun əvəzinə, regionda artıq "Xəzər-Avrasiya geoiqtisadi oxu" adlandıra biləcəyimiz yeni bir strateji tərəfdaşlıq rəsmiləşir. İki türk dövləti həm TDT çatısı altında, həm də ikitərəfli formatda öz əlaqələrini sürətlə gücləndirir. Bu səfər zamanı imzalanacaq sənədlər paketi yaxın 5-10 il üçün Xəzər dənizindəki təhlükəsizlik və ticarət dinamikasını birbaşa müəyyən edəcəkdir.

Siyasi analitik Zeynal Əmrəliyev

visiontv.az