Bağla
Axtarış sözünü daxil edin
Bəşəriyyətin sonsuzluğa və məchulluğa qarşı açdığı ən böyük intellektual müharibənin vizual manifestini görürsüz, məncə. 1961-ci ildə NASA-nın Lyuis Araşdırma Mərkəzində çəkilmiş bu məşhur kadrda kosmik trayektoriyaları, orbit mexanikasını və göy cismlərinin rəqsini lövhəyə köçürən alimlər təsvir olunub. Yuxarı sağ küncdə açıqca görünən məşhur Kepler tənliyi (M=E-e sinE) və elliptik orbit cizgiləri göstərir ki, qarşımızdakı bu nəhəng qara lövhə, əslində, kainatın xəritəsidir.
Bu təsviri sadəcə tarixi bir anın donmuş şəkli kimi deyil, dərin fəlsəfi bir labirint kimi oxumaq lazımdır:
Təbaşir Tozu və Ulduzların Harmoniyası
İnsan ağlı nə qədər paradoksaldır. Kainatın milyardlarla işıq ili uzaqlıqdakı əzəmətini və cazibə qanunlarını bir neçə qramlıq, kövrək təbaşir tozu ilə qara bir lövhəyə həkk edir. O lövhədə yazılanlar sadəcə riyazi simvollar deyil, insanın kosmosa atdığı kəndirlərdir. Hər bir formul, ulduzların xaosunu nizamlayan bir musiqi notu kimidir.
“Kainatın dili riyaziyyatdır, insan isə bu dilin ən cəsarətli tərcüməçisidir”.
Pilləkənlər: Göyə Ucalan İntellekt
Şəkildəki nərdivanlar təkcə fiziki bir ehtiyacdan – lövhənin yuxarı hissəsinə çatmaq məqsədindən xəbər vermir. Onlar həm də metaforikdir. İnsan övladı əsrlərdir ki, elmin, idrakın pilləkənləri ilə yuxarı dırmaşır. Hər bir pillə əvvəlki alimlərin çiyinləridir. Ən yuxarıda dayanan insan, əslində, öz dövrünün ən uca nöqtəsindən kainata baxan zəkadır. Maraqlıdır ki, bu insanlar superkompüterlərin, rəqəmsal ekranların olmadığı bir dövrdə, Aya gedən yolu sadəcə beyin gücü, loqarifmik xətkeş və təbaşirlə hesablayırdılar.
“Biz göylərə toxunmaq üçün göydələnlər yox, intellektual pilləkənlər qurmalıyıq”.
Zamanın və Yaddaşın Labirinti
Baxışları kameraya dikilmiş bu yeddi alim sanki bir anlıq öz düsturlar dünyalarından ayrılıb bizə baxırlar. Onların əynindəki ağ köynəklər, qalstuklar və ciddi görkəmləri ilə lövhədəki mürəkkəb xətlərin xaotik nizamı arasında qəribə bir harmoniya var. Bu lövhə sabah silinə bilər, təbaşir tozu yerə tökülüb yox ola bilər, lakin o formulların arxasındakı həqiqət əbədidir. Xorxe Luis Borxesin dediyi kimi, bəlkə də bütün kainat nəhəng bir kitabxanadır və bu alimlər həmin kitabxananın ən gizli rəflərindən birini oxumağa çalışırlar.
Məncə, bu şəkil bizə həm də deyir ki, insan kiçik bir nöqtə olsa da, daxilində daşıdığı idrak sayəsində bütün makro-kainatı öz beyninə sığışdıra bilən yeganə varlıqdır. Nərdivandan yıxılmaq qorxusu olmadan, ulduzlara doğru dırmaşan zəkanın qarşısında ancaq ehtiramla baş əymək lazımdır.
İbrahim Nəbioğlu
visiontv.az
