Son həftələrdə Vaşinqton Pekini İrana təsir göstərməyə çağırır. ABŞ istəyir ki, Çin öz iqtisadi və siyasi imkanlarından istifadə edərək Tehranın ya ABŞ şərtləri ilə razılaşmasına, ya da ən azı Hörmüz boğazını yenidən açmasına nail olsun. Lakin bu cəhdlər hələlik nəticə verməyib.

Bununla yanaşı, ABŞ administrasiyası Çinlə münasibətlərin yalnız İran məsələsinə görə pozulmasını istəmir. Əksinə, Vaşinqton bu görüşdə ticarət, iqtisadi əməkdaşlıq və digər strateji məsələlər üzrə irəliləyiş əldə etməyə çalışır. Bu isə göstərir ki, tərəflər arasında rəqabət olsa da, tam qarşıdurma xəttinə keçmək istəyi yoxdur.

Çin isə daha ehtiyatlı mövqe tutur. Rəsmi Pekin müharibənin bitməsini istədiyini bildirir, lakin birbaşa müdaxilədən yayınır. Çin diplomatik kanallar vasitəsilə prosesə təsir etməyə çalışsa da, bu münaqişəni öz problemi kimi görmür və açıq şəkildə tərəf tutmaqdan çəkinir. Bu yanaşma Pekinin riskdən qaçan və balanslı siyasət yürütmək istəyini əks etdirir.

Hörmüz boğazı məsələsi isə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müharibədən əvvəl dünya neftinin təxminən beşdə biri bu marşrutdan keçirdi. Boğazın bağlanması qlobal enerji bazarına ciddi təsir göstərib və xüsusilə enerji idxalından asılı olan Çin üçün əlavə risklər yaradıb. Bu baxımdan, Pekinin bu marşrutun açılmasında maraqlı olduğu aydın görünür.

ABŞ son günlərdə Çinə qarşı təzyiqi də artırıb. Vaşinqton Çin şirkətlərinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib, onları İranın hərbi fəaliyyətlərinə dolayı dəstək verməkdə ittiham edir. Çin isə bu addımları qanunsuz adlandırır və buna qarşı hüquqi mexanizmləri işə salmağa başlayıb. Bu, tərəflər arasında gərginliyin yalnız diplomatik deyil, iqtisadi müstəviyə də keçdiyini göstərir.

Bununla belə, hər iki tərəf münasibətlərin tam pozulmasının qarşısını almağa çalışır. Çin iqtisadi sabitliyi qorumaq və ABŞ-la ticarət əlaqələrini risk altına atmamaq istəyir. ABŞ isə eyni zamanda həm rəqabəti davam etdirmək, həm də əməkdaşlıq imkanlarını saxlamaq niyyətindədir.

Analitiklər hesab edir ki, həm Tramp, həm də Si Cinpin bu görüşdə kompromis axtaracaq. Çin üçün əsas məqsəd sabitliyi qorumaq və böyük güc statusunu təsdiqləməkdir. ABŞ üçün isə bu proses həm daxili siyasətdə, həm də qlobal səviyyədə diplomatik uğur kimi təqdim oluna bilər.

Nəticə etibarilə, İran müharibəsi ABŞ və Çin arasında ciddi fikir ayrılığı yaratsa da, tərəflər bu münaqişənin münasibətləri tam pozmasına imkan vermək istəmir. Bu isə müasir beynəlxalq münasibətlərin əsas xüsusiyyətlərindən birini göstərir. Rəqabət və əməkdaşlıq eyni anda mövcuddur və böyük güclər bu balansı qorumağa çalışır.

Elbəyi Həsənli

visiontv.az