Yaponiyanın qadın Baş Naziri Takaitinin gələcək xarici siyasətini proqnozlaşdırmadan əvvəl, hakimiyyətin necə seçildiyini və hökumətə rəhbərlik etmək üçün niyə seçildiyini daha yaxşı başa düşmək üçün Yaponiya siyasi sisteminin xüsusiyyətlərini qısaca nəzərdən keçirməyə dəyər. Yaponiya Liberal Demokrat Partiyası (həmçinin dihər adı ilə Jiminto kimi tanınır) Yaponiyada ən böyük mərkəz-sağ mühafizəkar partiyadır. LDP 1955-ci ildə qurulduğu gündən bəri tarixinin böyük bir hissəsində hakimiyyəti əlində saxlayıb.

Yaradıldığı gündən LDP Qərblə çalışan bir partiya (yəni müəyyən bir proqramı həyata keçirmək üçün hakimiyyət qazanmağa yönəlmiş az-çox monolit siyasi təşkilat) deyil, siyasi qruplar və fraksiyalar konqlomeratı idi. Hazırda LDP daxilində yeddi fraksiya mövcuddur. Ən böyüyü olan Seiwa Seisaku Kenkyukai, 96 üzvü olan, keçmiş Baş Nazir Kabinet Katibi Hiroyuki Hosoda tərəfindən idarə olunur. Keçmiş mərhum Baş nazir Şinzo Abe, atası kimi, bu fraksiyanın üzvü idi. Fraksiya əsasən ABŞ ilə asimmetrik ittifaqı qoruyub saxlamağı və müharibədən əvvəlki konstitusiyaya qayıtmağı müdafiə edən neokonservatorlardan, yəni "qırğılardan" ibarətdir....

Bu yaxınlarda, 2017-ci ildə yaradılan ikinci böyük (53 üzv) fraksiya olan Şikokai fraksiyasına keçmiş Baş Nazir, Abe dövründə Baş Nazirin müavini və maliyyə naziri olan Taro Aso rəhbərlik edir. Aso, Yaponiyanın dünyadakı rolunu artırmaq ehtiyacını fəal şəkildə təbliğ edən millətçidir. 2007-ci ildə xarici işlər naziri olaraq, Yaponiyanın diplomatik əhatə dairəsini genişləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş "azadlıq və rifah qövsü" konsepsiyasını hazırladı. Coğrafi olaraq, "qövs" Şimali Avropa və Baltikyanı ölkələrdən Cənub-Şərqi Asiyaya, daha sonra isə Avstraliya və Yeni Zelandiyaya qədər demək olar ki, bütün Avrasiyanı əhatə edirdi. Beləliklə, Aso Yaponiyanın xarici siyasətini daha müstəqil etmək və ABŞ-dan asılılığını azaltmaq üçün çalışdı, yeni bazarlara, mədəni məkanlara və siyasi əlaqələrə genişlənməklə ölkənin xarici siyasətini şaxələndirdi.

Digər önəmli Şisuikai fraksiyasına (47 üzv) partiyanın baş katibi Toşihiro Nikai rəhbərlik edir. Bu, bütün fraksiyaların ən sağçısı və Çin tərəfdarı hesab olunur, baxmayaraq ki, çoxtərəfli diplomatiya strategiyasına sadiqdir.

Xüsusilə, Nikai fraksiyasının lideri Çində "Çin xalqının köhnə dostu" kimi tanınır və hər il Si Cinpin və xarici işlər naziri Van İ kimi yüksək vəzifəli Çin rəsmiləri tərəfindən isti qarşılanır. Çinlilər 1980-ci illərdə Nikainin Çinə rəsmi inkişaf yardımı (10 il ərzində təxminən bir trilyon yapon yeni) üçün fəal şəkildə lobbiçilik etdiyini xatırlayırlar ki, bu yardım ikili məqsədli infrastruktur da daxil olmaqla, infrastrukturun inkişafı üçün qrantlar şəklində verilirdi.

İqtisadiyyat, Ticarət və Sənaye Nazirliyinin rəhbəri kimi Nikai Yaponiya-Çin ticarət əlaqələrinin inkişafını fəal şəkildə müdafiə edirdi. Bu siyasətin səbəbi şəxsi mənfəət deyil, əksinə dərin inam idi. İki ölkə arasında münasibətlər Senkaku adaları və ya Cənubi Çin dənizindəki həddindən artıq Çin dəniz patrul fəaliyyəti ilə bağlı pisləşəndə ​​Si Cinpin və Şinzo Abe arasında bir növ vasitəçi rolunu Nikai oynayıb.

Yaponiya tarixində ən yüksək statuslu Yapon klanlarına gəlincə, birincisi, dövlət tarixində ən nüfuzlu və hörmətli ailəyə çevrilən Yapon İmperator Evidir. İkincisi, ataları tərəfindən rədd edilən imperatorların övladlarından ibarət olan Minamoto klanıdır. Nəticədə, bütün Yapon arxipelaqında ikinci ən nüfuzlu sinif quruluşu yarandı. Üçüncüsü, 11 və 12-ci əsrlərin sonlarında başlayan feodal müharibələrində həlledici rol oynayan Taira klanıdır. Bu ailənin də imperiya mənşəli olmasına baxmayaraq, sarayda xüsusi səlahiyyətləri yox idi. Taira klanının nəsillərinə şoqunatın qrupu və bütün Yaponiya dövlətinin formalaşmasında və inkişafında böyük rol oynayan samuraylar daxildir. Digər nüfuzlu klan Fujivara klanıdır. O, əsasən regentlərdən/naiblərdən ibarət idi və bir vaxtlar dövlət çevrilişi təşkil edib onu həyata keçirdiyi üçün ən böyük şöhrət qazanmışdı. Beləliklə, hər bir klan öz mövqeyinə güvənirdi və onların daxilində fərqli bir iyerarxiya mövcuddur. Vəziyyət əsasən klan üzvlərinin mənşəyi, eləcə də məşğul olduqları fəaliyyətlər və ölkənin inkişafına, müdafiəsinə və çiçəklənməsinə verdikləri töhfələr ilə müəyyən edilir. Əlbəttə ki, imperiya uşaqları xeyli imtiyazlara malik idilər, baxmayaraq ki, samuraylar da böyük uğurlar qazanırdılar və kifayət qədər imtiyazlı bir klan idilər.

2-ci yazı

Pərviz Əliyev

visiontv.az