Turgut məhəlləsində təxminən 2300 illik piramidavari məzar uzun müddət “Çağ Baba” türbəsi kimi ziyarət edilib. Halbuki qədim yunanca kitabədə məzarın Diagoras və həyat yoldaşı Aristomakhaya aid olduğu göstərilir. TRT Haber-in 31 yanvar 2020-ci ildə yayımladığı reportaj da buranın İslamdan əsrlər əvvəl tikilmiş antik məzar olduğunu bildirir.

Yerli sakinlərdən toplanan məlumatlara görə, övladı olmayanlar və xəstələr buradan kömək gözləyirmiş. Əsgərliyə gedən gənclər məzardan torpaq götürüb kisədə daşıyır, sağ-salamat qayıdanda torpağı geri tökürmüşlər. Məzarın həqiqi sahiblərinin adı daşda qalıb, insanların təsəvvüründə isə başqa bir müqəddəs obraz yaranıb.

Çorumda isə 2020-ci ildə “Garip Dede”, 2021-ci ildə “Safar Dede” adı ilə ziyarət edilən yerlər yol çəkilişi zamanı qazılıb. DHA-nın məlumatına görə, hər iki yerdə insan sümüyü qalıqları tapılmayıb. Bu, həmin ziyarətgahların necə yarandığını tam izah etməsə də, xalq arasında danışılanların maddi sübutla təsdiqlənmədiyini göstərir.

Türkiyədə Menzil, Süleymançılar və müxtəlif Nurçu qolları kimi dini camaatların təsirini müzakirə edərkən liderə qeyd-şərtsiz itaət və ona fövqəladə güc aid edilməsi məsələsi də araşdırılmalıdır. Bu təşkilatların hamısını eyniləşdirmək düzgün deyil. Ancaq konkret nümunələr var: Menzildə iştirakçıların iplərdən tutaraq şeyxin sözlərini təkrarladığı toplu tövbə mərasimləri keçirilib. BirGünün sorğusuna cavab verən Diyanət “Fetva xətti” əməkdaşı belə tövbə formasının İslamda olmadığını bildirib. Bu, ayrıca qurum qərarı deyil, qəzetin qeydə aldığı cavabdır.

Məncə, dini nüfuzun sorğulanmaz hala gətirilməsi xurafat üçün münbit zəmin yaradır. İnsan öz vicdanı və ağlı qarşısında məsuliyyət daşımaq əvəzinə, bütün qərarlarını “böyük zat”ın iradəsinə bağlayanda mənəvi bağlılıq asılılığa çevrilə bilər.

Azərbaycanda da özümüzü bu problemdən kənarda saya bilmərik. 2018-ci ildə yayılan xəbərdə bir qadın “cadu təmizləmək” adı ilə ona və ailəsinə təsir göstərən şəxslərə təxminən 300 min manatlıq pul və qızıl-zinət əşyası verdiyini bildirib. Xəbərdə qadının ailəsində faciə baş verəcəyi, oğullarının ölə biləcəyi barədə sözlərlə qorxudulduğu qeyd olunur. Bunlar həmin materialda şikayətçinin ifadələri kimi təqdim edilib.

Daha bir hadisə artıq məhkəmə hökmü barədə xəbərdə əksini tapıb. APA-nın məlumatına görə, özünü falçı kimi təqdim edən Şərəf Əli-zadə bir kişiyə ailə qurmaq, yüksək maaşlı iş tapmaq və xəstə tanışının sağalmasına kömək etmək vədləri ilə 302 894 manat ziyan vurduğu iş üzrə yeddi il həbsə məhkum edilib. Deməli, bu aldanışın qurbanları yalnız qadınlar da deyil.

Burada insanların qorxusu, xəstəliyi, ailə qayğıları qazanc vasitəsinə çevrilir. Böyük məbləğdə pula sahib olmaq da insanı əsassız inanclardan avtomatik qorumur.

Qəbir ziyarəti ilə məzardan möcüzə gözləmək, mənəvi dəstək almaqla kiməsə taleyini idarə etmək səlahiyyəti vermək arasında fərq var. Tənqidimizin hədəfi insanların ümidi yox, o ümiddən istifadə edib pul və itaət toplayanlar olmalıdır.

Daşın üstündəki yazını oxumaq əvəzinə, daş haqqında danışılan əfsanəyə inanırıqsa, problem daşda deyil…

Elbəyi Həsənli

visiontv.az