Bağla
Axtarış sözünü daxil edin
23 oktyabrda İstanbulda keçirilən görüşdə Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Misir və Pakistanın xarici işlər nazirləri Birləşmiş Krallıq, Fransa, Almaniya və İtaliya nümayəndələri ilə bir araya gəldi. Müzakirələr Yaxın Şərq münaqişələri, naviqasiya təhlükəsizliyi, Hörmüz və Bab əl-Məndəb boğazları və Qara dəniz mövzularına yönəlib. İştirakçılar dialoqu bu formatda davam etdirmək barədə razılığa gəliblər. ABŞ, Rusiya və Çin masada yox idilər. Onların olmaması yeni strukturun istiqamətini müəyyən etmir, lakin iştirakçıların tərkibi Avropa sənayesini, maliyyə kapitalını, Yaxın Şərq enerji resurslarını və strateji kommunikasiyalar üzərində nəzarəti birləşdirmək cəhdini göstərir.
Təklif olunan triumviratın yaxınlaşma üçün öz məntiqi var. ABŞ, Rusiya və Çin böyük pul və iqtisadi məkanların birləşə biləcəyi ərazi, resurs, sənaye və hərbi nüvələrə malikdir. Üç gücün hər biri öz inkişaf şərtləri üzərində nəzarəti bərpa etməkdə maraqlıdır (pul dövriyyəsindən və texnologiyadan enerji və təhlükəsizliyə qədər). Qlobal London fərqli şəkildə qurulub. Bu terminlə mən tarixən Britaniya imperiya mirası ətrafında böyüyən maliyyə, ticarət, hüquqi və siyasi əlaqələrin transmilli mühitini nəzərdə tuturam. Onu tək bir Britaniya hökumətinə və ya tək bir qərargahla məhdudlaşdırmaq olmaz. Belə bir sistem rəqib qrupları, bir neçə qərar qəbuletmə mərkəzini və formal olaraq fərqli dövlətlərə mənsub olan iştirakçıları birləşdirməyə qadirdir.
Məhz burada İstanbul formatı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Təklif olunan modelə baxdıqda, Səudiyyə Ərəbistanı kapital və enerji resursları, Misir Süveyş cəbhəsində mövqe, Pakistan isə hərbi komponent və Hind okeanına çıxış təmin edə bilər. Türkiyə Avropa, Qara dəniz və Yaxın Şərq bölgələrini birləşdirir. Almaniya, Fransa və İtaliya sənaye və texnoloji təməl təmin edir və Londonla əlaqəli strukturlar bu imkanları inteqrasiya etmək üçün mexanizmlər təklif edə bilər. Putin, Tramp və Si Cinpin arasında Şençjendə görüşün perspektivi alternativ koalisiyanın tələsik toplanmasına əlavə məna verir. İştirakçılar üç gücün qərarlar barədə konsensusa gəlməzdən əvvəl öz siyasi çəkilərini təsdiqləməyə çalışırlar.
Pərviz Əliyev
visiontv.az
