ABŞ və Avropa 35 il ərzində Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsini həll edə bilmədi. Rusiya isə “sülhməramlı” adı ilə bölgəyə daxil oldu, amma 2023-cü ildə Qarabağ tam şəkildə Azərbaycanın nəzarətinə keçəndə faktiki olaraq kənarda qaldı.

Yəni üç böyük güc var idi.

Heç biri nəticə əldə etmədi.

Məhz bu fonda ABŞ-da hakimiyyətə yenidən gələn Donald Tramp fərqli yanaşma seçdi.

Sakit, amma birbaşa.

Formal bəyanatlar yox, konkret nəticə yönümlü diplomatiya.

Tramp administrasiyası Ermənistan və Azərbaycan liderlərini birbaşa dialoqa cəlb etdi. Ağ Evdə keçirilən görüşdə tərəflər üç əsas prinsip üzərində razılaşdı:

beynəlxalq sərhədlərin toxunulmazlığı

güc tətbiqinin qəbuledilməzliyi

regional kommunikasiya xətlərinin açılması

Bu, illərlə danışılan, amma reallaşmayan çərçivə idi.

Əsas fərq isə yanaşmada idi.

Əvvəlki administrasiyalar balans siyasəti aparırdı. Hər iki tərəfi eyni məsafədə saxlayaraq münaqişəni idarə etməyə çalışırdılar.

Tramp isə balansı dəyişdi.

O, Ermənistanı gücləndirməyə çalışdı.

Yüksək səviyyəli görüşlər, birbaşa əlaqə və siyasi dəstək İrəvanın danışıqlardakı mövqeyini möhkəmləndirdi. Bu isə Bakını daha konstruktiv mövqe tutmağa məcbur edən faktorlardan biri kimi təqdim olunur.

Amma əsas ideya başqa yerdədir.

Tramp diplomatiyanı layihəyə çevirdi.

“Trump Route for International Peace and Prosperity” — bu, sadəcə nəqliyyat layihəsi deyil.

Bu, geopolitik alətdir.

Şərqdən Qərbə uzanan bu marşrut:

dəmir yolu

fiber-optik xətlər

qaz kəmərləri

ilə regionu inteqrasiya etməyi hədəfləyir.

Ən vacib məqam isə ABŞ-ın bu layihəyə birbaşa daxil olmasıdır.

Bu, tərəflərə təhlükəsizlik təminatı hissi verir.

Ermənistan infrastruktur üzərində nəzarəti saxlayacağını düşünür.

Azərbaycan isə bu xətlərdən istifadə imkanını itirməyəcəyinə əmindir.

Bu model əvvəllər işləməyən bir problemi həll edir: etimad.

Rusiya bunu edə bilmədi.

Avropa bunu təmin edə bilmədi.

ABŞ isə bunu iqtisadi maraqla bağladı.

Məqalədə vurğulanan başqa bir vacib məqam da var.

Ermənistanda keçirilən son seçkilər Paşinyanın kursuna ictimai dəstəyin davam etdiyini göstərdi.

Bu, təkcə daxili siyasət deyil.

Bu, geosiyasi seçimdir.

Ermənistan cəmiyyəti Rusiyadan uzaqlaşmaq istəyir.

Bu isə regionda güc balansını dəyişir.

Amma bu proses hələ tamamlanmayıb.

Sərhədlərin delimitasiyası

sülh müqaviləsinin imzalanması

Türkiyə sərhədinin açılması

əsirlərin qaytarılması

kimi məsələlər hələ də açıq qalır.

Bu məqalənin əsas mesajı sadədir:

Tramp münaqişəni həll etmədi.

Amma oyunun qaydalarını dəyişdi.

Əgər bu proses davam etsə, Cənubi Qafqazda ilk dəfə olaraq münaqişə “idarə olunan problem”dən çıxıb real həll mərhələsinə keçə bilər.

Elbəyi Həsənli

visiontv.az