Əvvəlki yazımızda Frankfurtda İran hakimiyyətinə yaxın şiə çevrələri ilə bəzi solçu qrupların əməkdaşlığından bəhs etmişdik. Bu dəfə araşdırmamızı Böyük Britaniya, Belçika və Niderlanda yönəldirik.

Böyük Britaniya. Londonda fəaliyyət göstərən Islamic Centre of England İranın Avropadakı dini təsir şəbəkələri haqqında araşdırmalarda xüsusi yer tutur. Britaniya parlamentinin 2026-cı il hesabatına görə, mərkəzin maliyyəsinin böyük hissəsi İranın ali dini rəhbərinin ofisindən gəlib. Mərkəzin Birmingem, Mançester, Nyukasl və Qlazqoda da bölmələri var. Britaniyanın Xeyriyyə Təşkilatlarına Nəzarət Komissiyası 2022-ci ildən onun fəaliyyəti barədə rəsmi araşdırma aparır.

2026-cı ilin martında Britaniya hökuməti daha bir mühüm məlumat açıqlayıb: İranla mümkün əlaqələri səbəbindən üç xeyriyyə təşkilatı — Islamic Centre of England, Al-Tawheed Charitable Trust və Islamic Human Rights Commission Trust — barəsində rəsmi araşdırmalar davam edir. Bu araşdırmaların mövcudluğu təşkilatların qanun pozuntusunda təqsirli bilindiyi anlamına gəlmir.

Belçika. Paris Match Belgique jurnalının 2026-cı ilin aprel araşdırmasında Brüsseldəki Ahl al-Bayt Foundation və Antverpendəki Al-Mustafa Foundation təşkilatlarının adları çəkilir. Jurnalistlərin məlumatına görə, aprelin 18-də Molenbekdə keçirilmiş mərasimdə İran rəhbərliyinin nümayəndələri yad edilib və Tehranla yaxınlığı olan qüvvələrə maliyyə yardımı çağırışları səsləndirilib.

Araşdırmada Al-Mustafa Foundation təşkilatının İranın Al-Mustafa International University qurumu ilə əlaqəli olduğu bildirilir. Həmin universitet ABŞ sanksiyalarına məruz qalıb. Bununla belə, Belçikadakı fondun birbaşa İran dövləti tərəfindən maliyyələşdirilməsi barədə ayrıca təsdiqlənmiş sənəd təqdim olunmur.

Niderland. Bu ölkədə də İranın xarici təsiri təhlükəsizlik orqanlarının diqqətindədir. Niderland kəşfiyyatı keçmişdə iki iranlı müxalifin qətlində İran dövlətinin iştirakına dair məlumat açıqlayıb. Lakin bu hadisələri ölkədə fəaliyyət göstərən bütün şiə dini təşkilatları ilə əlaqələndirmək düzgün olmaz.

Beləliklə, Avropada İran hakimiyyətinin təsiri haqqında danışarkən üç fərqli səviyyəni ayırmaq lazımdır: dini-ideoloji yaxınlıq, sənədləşdirilmiş maliyyə əlaqələri və dövlətin birbaşa idarəçiliyi. Bunların hər biri fərqli sübut tələb edir.

Növbəti hissədə: Avropa dövlətlərinin bu şəbəkələrə qarşı hansı hüquqi tədbirlər gördüyünü və hansı təşkilatların qadağan edildiyini araşdıracağıq.

Elbəyi Həsənli

visiontv.az