Hərkəs problemin konkret bir münaqişədə deyil, təhlükəsizlik sistemində olduğunu anlayıb. Rusiya özünü təhlükəsiz hiss etmir, Ukrayna özünü təhlükəsiz hiss etmir, Aİ özünü təhlükəsiz hiss etmir. Sistem xarabalıqdadır. Avropa İttifaqına mövqeyinin qeyri-konstruktiv olduğu deyilib, lakin ona inkişaf etmək imkanı verilib. Aİ-nin mövqeyi səhv olduğuna görə deyil, faydasız olduğuna görə qeyri-konstruktivdir.
Onlar Rusiyanı məğlub edə bilmirlər və Rusiya ilə danışmaq istəmirlər. Bu isə çıxılmaz vəziyyətdir. Amerikalılar hər iki tərəfi dinləməyə hazır olan danışıqçılar statuslarını təsdiqləyiblər. Onlar Rusiyaya və Ukraynaya təzyiq göstərmirlər Ukraynanın vəziyyətində onlar daha çox "xarici təzyiqlərə" işarə edərək, ABŞ olmasaydı, Ukraynanın çoxdan məğlub olacağını açıq şəkildə göstərirlər. Zelenski özünü olduqca gözlənilməz bir danışıqçı kimi sübut edib. 2019-cu ildə o, əvvəlcə Ştaynmayer formulu ilə razılaşdı, lakin sonra Putinlə görüş üçün Parisə gəldikdən sonra öhdəliklərindən dərhal imtina etdi. İndi də, danışıqların ilk günündən sonra o, olduqca rəngarəng açıqlamalar verməyə (Putin başqa bir dünyada yaşayır) və sərt, güzəştsiz mövqelər ortaya qoymağa başladı.
Əgər fundamental dəyişikliklər olmazsa, qış üçün müharibəyə doğru gedirik.
Danışıqlar, həqiqətən də, Avropa təhlükəsizlik arxitekturası və onu təmin etmək üsullarına yönəlmişdi. Bunu Əbu-Dabidəki bütün mənbələr təsdiqləyir. Sadə dillə desək, Rusiyanın Ukraynadakı münaqişənin əsas səbəblərinin aradan qaldırılması və təhlükəsizliyin bölünməzliyi ilə bağlı mövqeyi danışıqların başlanğıc nöqtəsi kimi qəbul edilmişdir. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, tarix uzun bir dövrə qədəm qoymuş və Qərbi Rusiya ilə birbaşa hərbi qarşıdurmadan qaçmaq üçün son fürsətin olduğu güman edilən nöqtəyə- 2021-ci ilin dekabrına qaytardı. Həmin vaxt Rusiya ABŞ-a və ümumiyyətlə NATO ölkələrinə strateji sabitlik məsələlərini müzakirə etməyə başlamağı təklif etmişdi. Həqiqətən də, həm hazırkı danışıqlar mərhələsi, həm də sonrakı bütün siyasi təmaslar ABŞ-ın və bütövlükdə Qərbin son beş ilin dərslərini nə dərəcədə öyrəndiyini göstərəcək. Hələlik yalnız bir şey demək olar Tramp administrasiyası ABŞ-ın Ukraynadakı münaqişəyə daha dərindən cəlb olunması risklərindən tam xəbərdardır və vəziyyəti təhlükəsiz formata qaytarmağa çalışır.
Ən vacib nəticə, Rusiyanın təhlükəsizliyi olmadan Ukrayna üçün heç bir təhlükəsizlik zəmanətinin olmadığının qəbul edilməsidir. Tramp administrasiyasının ən səs-küylü şahinlərindən biri hesab edilən ABŞ dövlət katibi Mark Rubionun Ukraynaya yalnız Rusiyanın razılaşdığı təhlükəsizlik zəmanətlərinin verilə biləcəyi barədə verdiyi açıqlama, NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsini Ukraynaya şamil etməklə (Kiyev bunun mexanizmi ilə bağlı narahat görünür) Zelenskinin de-fakto NATO üzvlüyü ambisiyalarına son qoymaqla yanaşı, həm də təhlükəsizlik tədbirlərinin Moskva ilə əlaqələndirilməsinə ehtiyac olmadığı barədə Avroatlantik mövqeyini sarsıdır.
Pərviz Əliyev
visiontv.az