SEPAH-ın fəaliyyəti İran sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Son onilliklər ərzində Livanda Hizbullahın, İraqda müxtəlif şiə silahlı qruplarının, Suriyada Əsəd rejimini dəstəkləyən qüvvələrin və Yəməndə husi hərəkatının formalaşdırılması və gücləndirilməsi məhz SEPAH-ın “Qüds” qüvvələri ilə əlaqələndirilir. Bu şəbəkə İranın ənənəvi diplomatiyadan kənar terror mexanizmi kimi çıxış edir və Tehran rəhbərliyinə region ölkələrinin daxili işlərinə müdaxilə etmək imkanı yaradır.

SEPAH-ın yaratdığı təhlükə yalnız hərbi xarakter daşımır. Bu qurum eyni zamanda iqtisadi, ideoloji və informasiya müstəvilərində də fəaliyyət göstərir. İran daxilində milyardlarla dollar dəyərində iqtisadi resurslara nəzarət edən SEPAH, əldə etdiyi maliyyə imkanlarını regional terror şəbəkələrinin maliyyələşdirilməsinə yönəldir. Beləliklə, hər hansı iqtisadi güzəşt və ya sanksiyaların yumşaldılması nəticəsində əldə olunan vəsaitlərin yenidən həmin terror şəbəkələrinə yönəlməsi riski yaranır.

Geosiyasi baxımdan ən ciddi təhlükə isə SEPAH-ın “asimmetrik savaş” strategiyasıdır. İran ənənəvi hərbi gücdə ABŞ, İsrail və ya NATO ölkələri ilə rəqabət aparmaq imkanına malik deyil. Buna görə də SEPAH münaqişələri birbaşa deyil, vasitəçi terror şəbəkələri üzərindən aparmağa üstünlük verir. Bu yanaşma müharibələrin coğrafiyasını genişləndirir, məsuliyyətin müəyyən edilməsini çətinləşdirir və regional sabitliyi daim təzyiq altında saxlayır.

Azərbaycan üçün də SEPAH xüsusi təhlükəsizlik problemi hesab olunur. Son illərdə İran rəsmilərinin və SEPAH-a bağlı media orqanlarının Azərbaycana qarşı təhdid xarakterli açıqlamaları, sərhəd bölgələrində keçirilən hərbi təlimlər, habelə Azərbaycana qarşı casusluq və təxribat fəaliyyətləri ilə bağlı ortaya çıxan faktlar bu təhlükənin nəzəri deyil, praktik xarakter daşıdığını göstərir. SEPAH bölgədə müstəqil siyasət yürüdən və türk dünyası ilə inteqrasiyanı gücləndirən Azərbaycanı öz geosiyasi layihələri qarşısında maneə kimi qiymətləndirir.

Beynəlxalq təhlükəsizlik baxımından əsas məsələ budur ki, SEPAH-la əldə olunan hər hansı anlaşma qısamüddətli sabitlik görüntüsü yaradır, lakin uzunmüddətli perspektivdə problemin özünü aradan qaldırmır. Əksinə, bu cür yanaşma SEPAH-ın regional terror imkanlarını qorumasına və yenidən güclənməsinə şərait yaradır. Tarix göstərir ki, ideoloji ekspansiya siyasəti yürüdən strukturlar əldə etdikləri resursları ilk növbədə öz təsir dairələrini genişləndirmək üçün istifadə edirlər.

Bu səbəbdən SEPAH-la bağlı siyasət yalnız nüvə proqramı və ya ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, regional təhlükəsizlik, enerji marşrutlarının təhlükəsizliyi, beynəlxalq ticarət yollarının sabitliyi və dövlətlərin suverenliyi kontekstində qiymətləndirilməlidir. Əks halda qısamüddətli siyasi qazanc naminə verilən güzəştlər gələcəkdə daha böyük geosiyasi böhranların yaranmasına zəmin hazırlayır.

SEPAH məsələsi İranla münasibətlərdən daha geniş məna daşıyır. Bu, dövlətlərin suverenliyi ilə ideoloji ekspansiya arasında, regional sabitliklə davamlı qeyri-sabitlik arasında seçim məsələsidir. Buna görə də SEPAH-ın təsir şəbəkəsini gücləndirən hər hansı siyasi anlaşma strateji baxımdan ciddi risklər daşıyır və uzunmüddətli perspektivdə həm regionun, həm də beynəlxalq sistemin təhlükəsizliyinə mənfi təsir göstərir.

Savalan Araşdırmalar Mərkəzi, Sadiq İsabəyli

visiontv.az