Auto Da Fe...

08.02.2026

Yəhudilərin qovulmasını kraliçanın ruhani dəstəkçisi Ali və Baş İnkvizisiya Şurasının rəhbəri Böyük İnkvizitor Tomas de Torkemada da təcili olaraq tələb etdi. Lakin cütlük (Ferdinand və İzabella) yenə də tərəddüd edirdi. Ferdinand və İzabellanın evliliyi İspaniyanı birləşdirdi. Qranadanın müsəlmanlardan azad edilməsi ilə səkkiz əsrlik Rekonkista nəhayət sona çatdı. Epik azadlığın başa çatması ilə İspaniya Krallığı əsl imperiya mərkəzinin birliyini və gücünü qazandı. Ferdinand və İzabella ölkəni təkcə birləşmiş deyil, həm də monolit görmək istəyirdilər. Bir xalq, bir inanc, bir kral. Oxşar problemlə qarşılaşan Bizans imperatoru Heraklius yəhudiləri Fələstindən qovdu. Ondan əvvəl Roma Sezarları, daha sonra isə Qərbi Avropa kralları da eyni şeyi etməli olmuşdular. 1290-cı ildə yəhudilər İngiltərədən, 1306 və 1394-cü illərdə Fransadan qovuldu. İndi isə növbə İspaniyanın idi.

Onlar üçün sürgün əsl fəlakət idi. Bütün ümidlərin puç olması, eramızın birinci və ikinci əsrlərində Roma aristokratiyasına dərin nüfuz etdikdən və artıq məsihin tezliklə gəlişini xəyal etdikdən sonra dünyanın hər yerinə dağılmaq məcburiyyətində qaldılar. Titus və Hadrianın Yerusəlimə yürüşləri və Yəhudi Bar Koxba üsyanının məğlubiyyəti yəhudilərin xəyallarına son qoydu. Roma İmperiyasının mərkəzinə getməyi ümid etdikləri yollar xristian missionerləri tərəfindən qət edildi. Yəhudilər artıq 1500 ildən çoxdur ki, İspaniya torpaqlarında yaşayırdılar və özlərini oradakı kimi hiss edirdilər. Hətta katolik torpaqlarında belə, vəftiz olunmuş yəhudilər getdikcə daha çox nüfuzlu mövqelər tuturdular ki, yəhudi aristokratiyaları artıq həm kilsə, həm də dünyəvi hakimiyyətin başında görünürdü.

Müsəlman hakimiyyəti altındakı İspaniya torpaqlarından danışmağa ehtiyac yoxdur.

Bu, yəhudilər üçün çiçəklənən mədəniyyət, sərvət və məsihilik istəklərinin "qızıl dövrü" idi. Musadan sonra hələ də müqəddəs mətnlərin ən böyük müdrik və şərhçisi kimi hörmət edilən Maymonid/İbni Meymun kimi avtoritetlər burada çiçəkləndi. Bundan əlavə, Maymonid təkcə yəhudiliyin müasir versiyasını formalaşdıran elmi kitablar yazmaqla kifayətlənmədi, həm də Sultan Səlahəddin Əyyubinin səlibçilərlə müharibələri zamanı həkimi və məsləhətçisi kimi xidmət etdi. Səlahəddinin uğurlarından sonra Maymonid, İsrailin məsih krallığının yaxınlaşması haqqında təlim keçərək, onu əvvəlki şərhçilər kimi mistik bir işıqda deyil, tamamilə rasional bir işıqda təsvir etdi. Maymonidə görə, məsih yəhudilərin peyğəmbəri deyil, siyasi lideri olmalı, onlara misli görünməmiş güc gətirməli idi. Bir sözlə, yəhudi dairələrində, xristian dairələrində olduğu kimi, yeni bir dövrün hissi artırdı. Lakin, yeni dövrün daha çox məşum, apokaliptik tonda göründüyü xristianlardan fərqli olaraq, yəhudilər bunu yaxınlaşan İsrail Krallığının şəfəqi kimi təsəvvür edirdilər.