Köhnə sistem dağılır

02.10.2026

Köhnə qlobal sistem regional bloklara parçalanır və mübarizə pul, enerji və logistika qapıları uğrunda gedir. Körfəz artıq ən təhlükəli mərkəzdir. Körfəz monarxiyaları əvvəlcə Britaniya sisteminə, sonra isə neft dolları sisteminə inteqrasiya olunmuş və Qərb maliyyə sistemində nəhəng aktivlər toplamışdı. Ərəbistan yarımadasının bütün siyasi və maliyyə strukturunun yenidən qurulması başlayacaq. Və eyni zamanda, köhnə sistemin çoxdan bəri davam edən öhdəliklərini bağlamaq üçün əlverişli bir yol ortaya çıxacaq. İkinci qovşaq Türkiyə və İsraildir. Onların toqquşması getdikcə təsadüfi siyasi münaqişəyə bənzəmir. Onun arxasında Şərqi Aralıq dənizi, Kipr, Yunanıstan, Suriya sahilləri və əsas sual dayanır. Gələcək Hindistan-Ərəbistan-İsrail-Aralıq dənizi dəhlizinin çıxışına kim nəzarət edəcək..? Bu gün bir limanın nəzarəti yüzlərlə kilometrlik səhranın nəzarətindən daha vacibdir

Eyni zamanda, Avropanın ətrafındakı enerji hasarı davam edir. Ucuz enerji olmadan sənaye, sosial sabitlik və yenidən hərbiləşdirmə eyni zamanda mümkün deyil. Buna görə də, Avropa indi yalnız neft və qaz qiymətlərindən zərbə almır. Onun strateji manevr qabiliyyəti getdikcə daralır. Bu fonda London Kanada və Arktika vasitəsilə yeni Avro-Atlantik regionu layihəsini Avropa elitalarına satmağa çalışır. Əslində, bu, Atlantik strukturunu Avropa resursları üçün yenidən birləşdirmək cəhdidir. Amma eyni zamanda, qitənin digər tərəfində əks sistem qurulur. Rusiya sadəcə Çinə deyil, Hind okeanına, Xəzər dənizinə, İrana, Orta Asiyaya, Əfqanıstana və Şimal-Cənuba doğru dönür. Limanlar, dəmir yolları və nəqliyyat dəhlizləri gələcək makrozonasının fiziki çərçivəsinə çevrilir. Buna görə də, bu gün diplomatik bəyanatlara daha az, infrastruktur xəritəsinə daha çox baxmalıyıq. Boğazları, limanları, dəmir yollarını, enerjini və kapitala çıxışı kim əldə edirsə, gələcək regionu da o əldə edəcək. Dünya artıq bölünür. Lakin yeni sərhədlər karandaşla çəkilmir onlar borular, kabellər, dəmir yolları, dəniz yolları və ödəniş sistemləri ilə çəkilir.

Pərviz Əliyev

visiontv.az