Bağla
Axtarış sözünü daxil edin
Sanhedrin sistemində yəhudi xalqı özlərini kahin, maliyyə və alim aristokratiyasının gücü ilə möhkəm bağlı tapırdılar. Dini qanun yəhudi elitasına xalqın şüuruna dərindən nüfuz etməyə, zehnlər üzərində tam nəzarət üçün texnikalarını təkmilləşdirməyə imkan verirdi. Məsihin gəlişinin tarixi anında Sanhedrin rəhbərləri İsanı günahkar elan edəcək və Roma valisi Pilatın icazəsi ilə onu edama təslim edəcək, xalqı "Onun qanı bizim və övladlarımızın üzərinə olsun" və "Sezardan başqa padşahımız yoxdur" deyə qışqırmağa məcbur edəcəkdilər. İsadan üç əsr sonra Roma İmperiyası xristianlaşacaqdı. Yəhudi elitası İsa Məsihi rədd edərək başqa bir Məsihin gəlişinə hazırlaşmağa davam edəcəkdi. Lakin onun siyasi mexanizmlərini anlamaq üçün qədim dünyada Məsih gözləntilərinin zirvəsində yəhudi genişlənməsinin tarixini daha yaxından araşdırmaq lazımdır.
Yəhudi prozelitizmi Roma dünyasının mədəni və siyasi elitasını dəyişdirməyə yönəlmiş sistematik bir hücum idi. Bəzi tədqiqatçılar iddia edirlər ki, genişlənmənin zirvəsində Roma İmperiyası əhalisinin 7-8%-ə qədəri, əsasən yuxarı və orta təbəqədən olan şəhər sakinləri, Musanın dininə etiqad edirdilər. Prozelitlər xüsusilə Roma aristokratlarının arvadları arasında çox idilər. Bu genişlənmə Yuli Sezarın hakimiyyəti dövründə zirvəsinə çatdı. Sezar yəhudilərə rəğbət bəsləyir, onların puluna çox ehtiyac duyurdu və İsgəndəriyyənin maliyyə aristokratiyası onu asanlıqla qəbul edirdi. Sezarın şəxsi bankiri finikiyalı Lusi Kornelius Balbus idi və Sezar Romadan ayrılarkən bütün siyasi işlərini ona həvalə etməyə öyrəşmişdi.
Romada yəhudi təsiri Sezarın dövründə çox böyük dərəcədə artdı. Məsihin tezliklə gələcəyini gözləyən baş kahin Aristobul hətta kral titulunu da qəbul etdi. Lakin bu ümidlər gerçəkləşmədi. Suetonius "On iki Sezarın Həyatı" əsərində Sezarın tabutunu izləyərək ona yas tutan və sonra dəfn mərasiminin ətrafında bir neçə gecə toplaşan çoxlu sayda yəhudi izdihamından yazır. Yeni imperiya dünyası yəhudilər üçün köhnə, çürümüş respublikadan daha az qonaqpərvər olduğunu sübut etdi. Məsihin tezliklə gələcəyinə ümidlər sönməyə başladı və eramızın 67-ci ilində bir qarışıqlıq baş verdi. Yəhudeyada millətçi bir zelot üsyanı başladı. Üsyanı qəddarcasına yatırdıqdan sonra Titus Yerusəlim Məbədini yerlə bir etdi. Lakin yəhudilər məğlubiyyəti qəbul etmədilər və 135-ci ildə başlayacaq yeni bir məsihçi inqilabına hazırlaşmağa başladılar.
Yəhudilərin mənəvi lideri Ravvin Akiva inqilabçıların döyüşkən liderini Məsih elan edəcək və ona Bar Koxba (Ulduzun Oğlu) adını verəcək. Dəhşətli dərəcədə qəddar olan müharibə iki il davam edəcək və yenidən yəhudilər üçün tamamilə məğlubiyyətlə başa çatacaq. Yerusəlim yenidən yerlə-yeksan ediləcək, yəhudilər sürgün ediləcək və yəhudi prozelitizmi rəsmi olaraq qadağan ediləcək. Beləliklə, dünya miqyasında İsrail krallığının qurulması üçün ilk cəhdə son qoyulacaq.
1-ci hissə
Pərviz Əliyev
visiontv.az
