Məlumata görə, Rusiya əvvəllər əsasən Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınan bəzi malları artıq Xəzər marşrutu ilə göndərməyə başlayıb.

Rusiya ticarət statistikasına əsasən, son aylarda Xəzər üzərindən yükdaşımaların həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

“Port News” media qrupunun analitika şöbəsinin rəhbəri Vitali Çernov bildirib ki, əvvəllər Qara dəniz üzərindən İrana göndərilən ildə iki milyon ton Rusiya buğdası indi Xəzər marşrutu ilə daşınır.

O deyib: “Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik fonunda Xəzər marşrutları İran üçün daha cəlbedici görünür.”

Alexander Sharov, “RusIranExpo” institutunun rəhbəri, Xəzərdən keçən yük həcminin bu il iki dəfə arta biləcəyini bildirib.

Qəzet yazır ki, İsrail qırıcılarının 2026-cı ilin mart ayında İranın Bandar-e Anzali şəhərində yerləşən hərbi-dəniz qüvvələri komandanlıq mərkəzinə hücumu diqqətləri yenidən Xəzər dənizinə yönəldib. Son aylarda bu bölgə Tehran və Moskva arasında həm açıq, həm də gizli ticarət və logistika əlaqələrinin əsas marşrutlarından birinə çevrilib.

ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, İran və Rusiya — həm müharibə şəraitində olan, həm də Qərbin geniş sanksiyalarına məruz qalan iki ölkə — Xəzər dənizindən iqtisadi və hərbi əməkdaşlıq üçün mühüm alternativ yol kimi istifadə edirlər.

Rəsmilər bildiriblər ki, Moskva İranın son müharibədə təxminən 60 faiz itirdiyi pilotsuz aparat potensialını bərpa etməsi üçün Xəzər üzərindən dron hissələri göndərir.

Onların sözlərinə görə, ABŞ donanmasının Hörmüz boğazında nəzarəti gücləndirməsindən sonra Moskva bəzi malların daşınmasını da bu marşruta yönəldib.

İran rəsmiləri isə alternativ ticarət yollarının sürətlə genişləndirildiyini açıqlayıblar. Bildirilir ki, Xəzər sahilində yerləşən dörd İran limanı gecə-gündüz buğda, qarğıdalı, heyvan yemi, günəbaxan yağı və digər əsas malları qəbul edir.

Mohammad Reza Mortazavi, İran Qida Sənayesi Assosiasiyasının rəhbəri, dövlət televiziyasına bildirib ki, ölkə əsas idxal marşrutlarını tədricən Xəzər dənizinə keçirir.

Məqalədə qeyd olunur ki, Xəzər dənizi Qərb üçün izlənməsi çətin olan marşrut sayılır. Dəniz monitorinq qrupları bildirirlər ki, İran və Rusiya limanları arasında hərəkət edən bəzi gəmilər izləmə sistemlərini söndürürlər.

Ərəb körfəzindən fərqli olaraq, ABŞ-ın Xəzərdə gəmiləri yoxlamaq və ya saxlamaq imkanı yoxdur, çünki bu su hövzəsinə yalnız beş sahilyanı ölkə çıxış əldə edir.

Nicole Grajewski bildirib: “Əgər məqsəd sanksiyalardan yayınmaq və hərbi avadanlıq daşımaq üçün ideal marşrut tapmaqdırsa, Xəzər dənizi məhz belə bir yerdir.”

Hesabatda Tehran və Moskva arasında pilotsuz aparat sahəsində hərbi əməkdaşlığın iki ölkənin müdafiə yaxınlaşmasının əsas nümunələrindən biri olduğu vurğulanır.

ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, Rusiya əvvəllər Ukrayna müharibəsində istifadə üçün İrandan dronlar alırdı, eyni zamanda isə Tehrana texnologiya və ehtiyat hissələri göndərirdi.

Lakin Moskva 2023-cü ilin iyul ayından etibarən Tatarıstandakı zavodda “Şahid” tipli pilotsuz aparatların yerli istehsalına başladıqdan sonra birbaşa İran idxalına ehtiyacı azalıb.

Ukraine 2025-ci ilin avqust ayında bildirib ki, Xəzərin şimal-qərbində yerləşən Olya limanında İran mənşəli “Şahid” dron hissələrini daşıyan Rusiya gəmisini hədəfə alıb.

United States Department of the Treasury daha əvvəl həmin gəmini və onun rus sahibini sanksiya siyahısına daxil etmişdi və onları İranın qısa mənzilli ballistik raketlərinin Rusiyaya ötürülməsində iştirakda ittiham etmişdi.

Məqalədə qeyd olunur ki, İran və Rusiya təxminən iyirmi ildir Baltik dənizi ilə Hind okeanını birləşdirəcək 7200 kilometrlik ticarət dəhlizi layihəsi üzərində işləyirlər. Bu marşrut Rusiyanın qərbindən və Xəzər hövzəsindən keçərək Qərbin nəzarətində olan ticarət yollarını yan keçməyi hədəfləyir.

Ekspertlər hesab edirlər ki, müharibələr və sanksiyalar bu layihənin infrastruktur inkişafını çətinləşdirə bilər.

Luke Coffey bildirib ki, Xəzər dənizi ABŞ üçün hələ də “geosiyasi kor nöqtə” sayılır.

O deyib: “Amerikalı siyasətçilər üçün Xəzər sanki geosiyasi qara dəlikdir — elə bil ümumiyyətlə mövcud deyil.”

Məqalənin sonunda qeyd olunur ki, 2022-ci ildə Ukrayna müharibəsinin başlanmasından sonra Xəzər dənizinin strateji əhəmiyyəti ABŞ və Avropa üçün daha da aydın olub. Rusiya bu bölgədə yerləşən gəmilərdən Ukraynadakı hədəflərə raket zərbələri endirmək üçün istifadə edib.

Eyni zamanda Tehran da müharibənin ilk mərhələlərində sursat və “Şahid” dronlarını Rusiyaya Xəzər marşrutu ilə göndərib.

Anna Borshchevskaya bildirib: “İran və Rusiya sanksiyaları aşmaq üçün yollar tapıblar. İsrail də məhz buna görə Ənzəli limanını hədəfə aldı, çünki bilirdi ki, Rusiya bu kiçik, amma çox mühüm marşrut vasitəsilə İrana ciddi yardım göstərə bilər.”

Sadiq İsabəyli

visiontv.az