Bağla
Axtarış sözünü daxil edin
“Platon mənim dostumdur, Aristotel mənim dostumdur, amma ən böyük dostum həqiqətdir”, – dahi fizik İsaak Nyutonun ən önəmli sözlərindən biridir.
Onun bu məşhur ifadəsi alimin həm elmə, həm də fəlsəfəyə olan yanaşmasını mükəmməl şəkildə xülasə edir. Nyutonun burada çatdırmaq istədiyi əsas fikirləri belə qruplaşdırmaq mümkündür:
1. Obyektivlik Hər Şeydən Üstündür
Nyuton deyir ki, o, Platona və Aristotelə böyük hörmət bəsləyir, onlardan öyrənir və onları "dost" (yəni intellektual yoldaş) hesab edir. Lakin əgər bu dahi şəxslərin dedikləri ilə həqiqət (faktlar, təbiət qanunları) toqquşarsa, o, tərəddüd etmədən həqiqəti seçəcək.
2. Avtoritetə Kor-koranə İnanmamaq
O dövrdə Aristotelin fikirləri elm dünyasında sarsılmaz qanun kimi qəbul edilirdi. Nyuton bu sözlərlə bildirirdi ki, bir fikrin müəllifinin nə qədər məşhur və dahi olması önəmli deyil. Əsas olan həmin fikrin sübut oluna bilən həqiqət olub-olmamasıdır.
3. Elmi Metodun Əsası
Bu düşüncə tərzi müasir elmin təməlidir. Elm adamı üçün "şəxsiyyətlər" deyil, "dəlillər" önəmlidir. Nyuton vurğulayır ki, həqiqətə çatmaq üçün bəzən ən sevdiyin müəllimlərin belə səhv olduğunu qəbul etməli və köhnə fikirlərdən əl çəkməlisən.
Nyutonun bu məşhur cümləsi əslində Aristotelin özünə aid edilən bir fikrin formalaşmış variantıdır. Aristotel öz müəllimi Platon haqqında danışarkən demişdi: "Amicus Plato, sed magis amica veritas" (Platon dostumdur, amma həqiqət daha böyük dostumdur). Nyuton bu zəncirə Aristoteli də əlavə edərək, hər ikisindən daha irəli getməyə hazır olduğunu göstərib.
Qısacası, Nyuton deyir ki, əgər Platon və Aristotelin dedikləri ilə həqiqət (faktlar, təbiət qanunları) toqquşarsa, o, tərəddüd etmədən həqiqəti seçəcək…
İbrahim Nəbioğlu
visiontv.az
