Alman problemi

30.07.2026

Nə Britaniya, nə də ABŞ üçün Almaniyaya kimin rəhbərlik etməsi əhəmiyyət kəsb etmirdi. Vacib olan tək şey bu yüksələn nəhəngin gücü Avropada və dünyada qazandığı populyarlıq idi. Çörçil bir dəfə Ribbentropa açıq şəkildə bəyan etmişdi: "Almaniya çox güclü olduqda, biz onu yenidən məhv edəcəyik." Çünki Çörçill qatı almanofob idi o, alman ideologiyasına heç əhəmiyyət vermirdi və Almaniyaya sadəcə təhlükəli rəqib kimi baxırdı. İkinci dünya müharibənin əsas məqsədi və strategiyası birinci ilə eyni idi. Avropanın birləşməsinin qarşısını almaq və bu, Almaniya ilə Rusiya arasında toqquşma yolu ilə həyata keçirilməli idi. O dövrdə bir ölkənin sosialist rejimi, digərinin isə Milli Sosialist rejimi olması heç bir fundamental əhəmiyyət kəsb etmirdi.

Bu mənada, Birinci və İkinci Dünya Müharibələrini, eləcə də müharibələrarası dövrü 20-ci əsrin eyni iştirakçıları və eyni məqsədləri olan vahid "Otuz illik müharibəsi" kimi görmək ədalətlidir. Bu ifadəni ilk istifadə edən Birinci və İkinci Dünya Müharibələrini Avropa vətəndaş müharibəsi (1917-45) adlandırmağa başlayan alman tarixçisi Ernst Nolte olmuşdur. Amma almanlar əvvəlcə baş verən hadisələrin mahiyyətini anlaya bilməmişdilər. Verner Zombartın Birinci Dünya Müharibəsini Pul dünyası (İngiltərə, Fransa və ABŞ) ilə Mədəniyyət dünyası (Almaniya) arasında müharibə kimi təsvir edən diqqətəlayiq "Ticarətçilər və Qəhrəmanlar" (1915) kitabına işarə etmək kifayətdir.

Əslində, "Otuz illik müharibə" ifadəsi almanlar üçün çox acı bir məna daşıyır. 17-ci əsrin Otuz illik müharibəsi zamanı təkcə vahid xristian dünyası, təkcə vahid xristian Avropası deyil, həm də sözün əsl mənasında xarabalığa çevrilmiş Avropanın imperiya ürəyi olan Almaniya (Alman Millətinin Roma İmperiyası) məhv edildi. İki fəlakətli (bəlkə də daha uyğun olaraq, apokaliptik) Avropa müharibəsi arasındakı paralellər çox aydındır. 17-ci əsrin Otuz illik müharibəsi İngiltərə kralı I Çarlzın edam edilməsi, Britaniyanın ticarət "dəniz gücü" kimi yüksəlişi və yəhudi inqilabi hərəkatı (Sabbatianizm, Frankizm) ilə başa çatdı ki, bu hərəkatın uçqunu əvvəlcə Fransa, sonra isə Rusiya inqilablarının qələbəsinə səbəb oldu.

Dünya siyasətində Avropa dövrü, ilk həqiqətən qlobal müharibə olan İkinci Dünya Müharibəsi ilə qəti şəkildə başa çatdı. Müharibə Almaniyanın açıq qələbəsi ilə başa çatsaydı, vahid Avropa gücü dominant qlobal güc kimi ortaya çıxa bilərdi. Bunun əvəzinə, Almaniyanın məğlubiyyəti əsasən iki Avropa xaricindəki qalib ABŞ və Sovet İttifaqı tərəfindən həyata keçirildi ki, bu da Avropanın qlobal dominantlıq uğrunda yarımçıq qalmış mübarizəsinin varisləri oldu", - deyə Zbiqnev Bjezinski "Böyük Şahmat Taxtası" kitabında yazır. Əlbəttə ki, bugün də məğlub Avropa unudulmayıb. Əvvəlcə, Marşal Planına əsasən, Avropa maliyyə klasterlərinə parçalanaraq mərkəzi banklar şəbəkəsinə qarışdı və onu bütün maliyyə və iqtisadi müstəqilliyindən məhrum etdi. Daha sonra isə milli dövlətlər Avropasının yerinə transmilli korporasiyalardan ibarət yeni bir Avropa yaranmağa başladı.