Bağla
Axtarış sözünü daxil edin
Kanada amili Arktikanı gündəmə gətirir. Məhz bu element bütün mənzərəyə gərginliyi artıran əlavə bir çalar qatır. Avropa dövlətlərinin Şimalda artıq mövcudluğu var. Kanada isə bura Şimali Amerika Arktikası istiqamətində geniş bir cinah əlavə edir. Bu, infrastruktur, müşahidə, nəqliyyat, resursların hasilatı və müdafiə sahələrini əhatə etməklə, okeanın hər iki tərəfində fəaliyyətlərin əlaqələndirilməsi üçün potensial yaradır.
Avropa-Kanada tərəfdaşlığı ABŞ, Rusiya və Çin üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən bir regionda tədricən ciddi və müstəqil bir çəki qazana bilər. Burada üç gücün maraqları sıx şəkildə kəsişir. Moskva üçün Arktika təbii sərvətlər, şimal dəniz marşrutları və strateji təhlükəsizliklə bağlıdır. Vaşinqton üçün bu, Şimali Amerikanın təhlükəsizliyi və fəaliyyət sərbəstliyi məsələsidir. Pekin üçün isə söhbət resurslara çıxışdan və əlavə nəqliyyat marşrutlarından gedir. Nəticə etibarilə, Arktikada fəaliyyət şərtlərini kimin müəyyən edəcəyi məsələsi regional əməkdaşlıq çərçivəsini xeyli aşır.
İnformasiya infrastrukturu vasitəsilə Arktikada mövcudluğu gücləndirmək üçün də planlar mövcuddur. Chatham House-un avqust ayında dərc etdiyi bir nəşrdə Avropa və Kanadanın birgə Arktika məlumat konsorsiumu yaratması və rəqəmsal tədqiqat imkanlarını inkişaf etdirməsi təklif olunur. Müəllif informasiya üstünlüklərini enerji, müdafiə, nəqliyyat və resurs sektorları ilə əlaqələndirir. Bu cür səylərin çox nəzərə çarpan nəticələri var. Digər aktyorların fəaliyyətini izləmək, proqnozlaşdırmaq və dəstəkləmək qabiliyyəti tədricən onların fəaliyyət göstərdiyi şərtlər üzərində təsir göstərir. Məhz burada Avropa-Britaniya layihəsinin özü üçün potensial problem yaranır. Müstəqil miqyas nə qədər böyük olarsa, bir o qədər çox maraqlara təsir göstərir. Vaşinqton bunu Şimali Amerikadakı fəaliyyət azadlığına məhdudiyyət kimi, Moskvanı Şimaldakı Rusiya mövqelərinə əlavə təzyiq kimi və Pekin isə onun iştirakı olmadan əsas bazarlara, resurslara və kommunikasiya yollarına çıxış üçün qaydalar müəyyən etmək cəhdi kimi görə bilər.
Kanada ehtiyatlarının hələ çıxarılması, daşınması və emal edilməsi lazımdır. Arktikadakı fəaliyyətlər infrastruktur və texniki xidmət tələb edir. Hərbi cəhətdən özünütəminat gəmilərdən, təyyarələrdən, rabitə sistemlərindən, sənayedən və təlim keçmiş heyətdən asılıdır. Bu elementlərin hər biri vaxt və vəsait tələb edir. Buna görə də, Kanadanın bu addımı Ottava ilə Brüssel arasındakı münasibətlər çərçivəsindən qat-qat geniş əhəmiyyət kəsb edir. Mən bunu Kanadanın resurslarından, Arktika regionundakı mövqeyindən və Sakit okean hövzəsindəki əlaqələrindən istifadə etməklə, gələcək dünya nizamının formalaşdırılmasında Avropa və Britaniyanın iştirakını qoruyub saxlamaq cəhdi kimi qiymətləndirirəm.
Pərviz Əliyev
visiontv.az
.jpg)
