Rusiya da öz növbəsində ABŞ və NATO-nun Avropa Şimalında və ətraf dənizlərdə artan hərbi fəaliyyətindən narahatlığını bildirib. Rusiya rəhbərliyi Rusiya Federasiyasının Arktika zonasını (9 milyon kvadrat kilometr ərazi və ya bütün Arktikanın 40%-i) özünün strateji resurs bazası kimi görür. Arktika ölkənin ixracatının dörddə birini və balıq ovunun üçdə birini təşkil edir. Bu, həm inkişaf üçün yetişmiş geniş torpaq sahələrini, həm də Rusiyanın yeni sərhədi olan yeni bir fasadını təmsil edir.

Pekinin rəsmi açıqlamalarına görə, Çinin Arktikadakı maraqları ilk növbədə ekologiya, elmi tədqiqatlar, gəmiçilik, təbii sərvətlərin kəşfiyyatı və inkişafı ilə bağlıdır. Həqiqətən də, Arktikada baş verən iqlim dəyişikliyi hava axınları və s. vasitəsilə Çinin müxtəlif bölgələrinin iqliminə təsir göstərir. Eyni zamanda, aydındır ki, Çinin Arktikadakı ən vacib ortaq hərəkətverici qüvvəsi yeni yaranan qlobal gücün dünyanın bütün guşələrində və dünya okeanlarında mövcud olmaq istəyidir. Bütün bəşəriyyət üçün ortaq gələcək şüarı altında Pekin dünyanın ən güclü dövlətlərindən biri kimi Çinin aparıcı norma müəyyən edən və nizamın qarantı olacağı yeni bir dünya nizamı yaratmağı planlaşdırır.

Demək olar ki, bütün 20-ci əsr ərzində Rusiya Arktikanın inkişafında lider olub. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra bir çox mövqelərini itirib. Yalnız 2010-cu illərin sonunda Moskvanın Arktikaya strateji marağı yenidən canlanıb. Rusiyanın əsas məqsədi aparıcı Arktika gücü kimi mövqeyini bərpa etməkdir. 2008-ci ildə Rusiyanın Arktika Strategiyasının Əsasları qəbul edilib və 2013-cü ildə Rusiya Federasiyasının Arktika Zonasının 2020-ci ilə qədər İnkişaf Strategiyası təsdiq edilib. Arktika zonasının inkişafı Prezident Vladimir Putinin şəxsi prioritetidir. Strategiyanın kuratoru Rusiya Federasiyasının Təhlükəsizlik Şurası, Uzaq Şərqin və Arktikanın İnkişafı Nazirliyi isə meqalayihənin operatorudur.

Pekinin taktikası maraqlarını tədricən irəli aparmaqdan, münaqişələrdən qaçmaqdan, resurslar toplamaqdan və əlverişli şərtləri gözləməkdən ibarətdir. 2013-cü ildə Çin Arktika Şurasında müşahidəçi statusu aldı, əvvəllər Arktika dövlətlərinin qanuni hüquqları ilə razılaşsa da, regionun idarə olunmasını açıq şəkildə beynəlxalq səviyyədə həyata keçirməyə çalışırdı. Pekin üçün Rusiya vacib, lakin Arktikadakı yeganə tərəfdaşından çox uzaqdır. Çinlilər Qrenlandiya və İslandiyaya aktiv şəkildə investisiya qoyublar, ehtimal ki, özünüidarə edən Danimarka ərazisini və kiçik ada dövlətini regionda möhkəmlənmək üçün əlverişli dayaq nöqtələri kimi görürlər. Çin üçün digər bir "qarmaq" Pekinin 1920-ci il müqaviləsinə əsasən müəyyən hüquqlara malik olduğu Şpitsbergen adasıdır.

Pərviz Əliyev

visiontv.az