ABŞ-ın İrana hücum etdiyi bir vaxtda, İran rejimi devrildikdən sonrakı mərhələ haqqında da düşünmək lazımdır. ABŞ-ın İrana hücum etməsinin məqsədi sadəcə rejimi danışıqlara məcbur etmək deyil, məhz rejim dəyişikliyi olmalıdır. Qeyd etmək vacibdir ki, ötən il baş verən 11 günlük müharibədən sonra İran öz nüvə ambisiyalarından əl çəkmədisə, bu rejim heç vaxt nüvə ambisiyalarından imtina etməyəcək. Buna görə də, əgər Prezident Tramp dünyanı daha təhlükəsiz bir yer etmək istəyirsə, o zaman mollaların hakimiyyətinə birdəfəlik son qoymalı və İran əhalisinə azad və demokratik bir ölkə qurmaqda kömək etməlidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, İran çoxmillətli bir ölkədir və burada Güney Azərbaycan türkləri, türkmənlər, kürdlər, bəluclar, Əhvaz ərəbləri və farslar yaşayır. Ölkə əhalisinin təxminən 30–40 faizini Güney Azərbaycan türkləri təşkil edir. İranın keçmiş təhsil nazirinin sözlərinə görə, ölkədəki şagirdlərin 70 faizi fars dilindən başqa bir dildə danışır. Buna görə də, İranın gələcəyi müzakirə edilərkən qeyri-fars əhalinin narazılıqları ABŞ Prezidenti tərəfindən nəzərə alınmalıdır.
İranda yaşayan qeyri-fars xalqlar — istər Güney Azərbaycan türkləri, türkmənlər, kürdlər, Əhvaz ərəbləri, istərsə də bəluclar — rejim tərəfindən ən əsas insan hüquqlarından, o cümlədən ana dilində təhsil almaq və işləmək hüququndan məhrum ediliblər. Bununla yanaşı, bu icmaların dil və mədəni hüquqlarını müdafiə edən fəallar həbs olunub, işgəncələrə məruz qalıb və uzunmüddətli həbs cəzalarına məhkum ediliblər. Fars dili və mədəniyyətinin qeyri-fars əhali üzərinə zorla tətbiq edilməsinə yönəlmiş bu repressiv siyasət “dil soyqırımı” (linguicide) kimi tanınır.

İran daxilində qeyri-fars etnik qrupların hər birinin, böyük çətinliklərə baxmayaraq, mədəni və dil hüquqları uğrunda mübarizə aparan təşkilatlanmış qrupları var. Onların arasında İranda federal sistemin qurulmasını müdafiə edən təşkilatlar da mövcuddur; belə bir sistemdə ölkədəki əzilən azlıqların hüquqları qoruna bilər. Digər bəzi qruplar isə müstəqillik tərəfdarıdır. Bu qrupların hamısı ABŞ haqqında müsbət fikrə malikdir və İranı mollaların hakimiyyətindən azad etmək üçün Prezident Trampla əməkdaşlığa hazırdır. Bu qrupların ölkə daxilində legitimliyi, onilliklərdir ABŞ-da sürgündə yaşayan və artıq İranda yaşayan adi insanların həyatından uzaq düşmüş monarx nəslinin nümayəndəsindən daha çoxdur.
Xüsusilə Güney Azərbaycan türkləri ABŞ-la əməkdaşlıq edən Azərbaycan dövləti ilə sıx bağlıdırlar və Azərbaycanın ABŞ-la uzunmüddətli əməkdaşlıq tarixi var. 11 sentyabr terror hücumlarından sonra Azərbaycan Taliban və Əl-Qaidəyə qarşı mübarizədə ABŞ-a yardım göstərmiş, Əfqanıstanda Amerika qüvvələri ilə birlikdə xidmət etmiş və ABŞ təyyarələrinin Əfqanıstana gedərkən Bakıda yanacaq doldurmasına icazə vermişdi. ABŞ Əfqanıstandan çıxarkən isə geridə qalan Amerika resurslarının təhlükəsiz şəkildə təxliyə edilməsi üçün Azərbaycan Türkiyə ilə birlikdə çalışmışdı.

Quzey Azərbaycan necə ki, ABŞ üçün dəyərli müttəfiq olub, azad və müstəqil Güney Azərbaycan da eyni şəkildə ABŞ-ın dostu ola bilər. Bu səbəbdən ABŞ üçün ən məqsədəuyğun addım Güney Azərbaycan xalqını mollaların zülmündən birdəfəlik azad etməyə kömək etmək olardı. Buna İran əhalisinin seçdiyi federal demokratik dövlətlə nail olmaq olar, yaxud keçmiş Sovet İttifaqının xalqlarının Moskvanın hakimiyyətindən ayrılaraq azadlıq qazandıqları kimi, bir sıra azad və müstəqil dövlətlərin meydana çıxması ilə də. Artıq danışmaq vaxtı bitib. Artıq azadlıq əldə etmək vaxtıdır.

Əhməd Obalı
12 mart 2026

Əhməd Obalı, İran rejiminə qarşı çıxan Güney Azərbaycanlı jurnalistdir və Şikaqoda Gunaz TV televiziya kanalını təsis edib və idarə edir.

visiontv.az