İran sadəcə piyondur: Hədəf Çindir

04.03.2026

ABŞ-İsrail müharibəsinin üçüncü günündə Vaşinqtonun bu dəfə zərbə endirmək planı qurmadığı, əksinə bir neçə həftə davam edən bir kampaniya hədəflədiyi sübut edilmiş hesab edilə bilər. Buna görə də, Tramp, onun administrasiyası və bütövlükdə Respublikaçılar Partiyası üçün risklər 22 iyun 2025-ci il əməliyyatının təkrarlanması halında olduğundan daha yüksəkdir. ABŞ-ın potensial itkiləri noyabr ayında keçiriləcək ara seçkilərdə respublikaçılar üçün və hətta 2028-ci ildə Trampın varisinin qələbəsi üçün real təhlükə yaradır.

Buna görə də, Trampın bu yüksək riskli macəraya başlamaqdakı məqsədləri potensial xərcləri doğrultmalıdır. Trampın impulsiv hərəkət etmədiyini, əksinə, 2020-ci ilin yanvar ayında Qasım Süleymanini öldürdüyü zaman həyata keçirməyə başladığı düşünülmüş bir planın bir hissəsi kimi hərəkət etdiyini başa düşmək lazımdır ki, bu da şiə müqavimət oxunu zəiflətməyə başladı. Bu plan çərçivəsində əsas zərbələr İrana yönəlsə də, əsas hədəf Tehran deyil. Trampın əsas hədəfi Çindir.

Tramp, ehtimal ki, diplomatik vasitələr də daxil olmaqla, İran probleminin həlli üçün bir neçə variantı nəzərdən keçirib. Buna görə də, Cenevrə danışıqları sadəcə hərbi təcavüzə hazırlıq üçün bir örtük deyildi, əgər Tehran, Karakasın nümunəsini izləyərək, Pekinə neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünü dayandırmağa razı olsaydı, İsrailin güclü təzyiqinə baxmayaraq, qan tökülməsinin qarşısını almaq tamamilə mümkündür. Lakin Tehran bundan imtina etdi və üstəlik, Hörmüz boğazını bağlamaqla hədələdi ki, bu da nəhayət Trampı İranın qərar qəbuletmə mərkəzlərinə qarşı zərbələrin və rəhbərliyinin öldürülməsinin qaçılmaz olduğuna inandırdı.

Lakin nəticədə Trampın Tehranda rejim dəyişikliyinə ehtiyacı yoxdur onun Vaşinqtonla enerji sazişi üzrə danışıqlar aparmaq istəyən qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsi lazımdır. Belə bir razılaşma (buna Venesuela 2 deyək) Vaşinqtona Pekin üzərində güclü təsir göstərəcək, Çinin yeni qlobal hegemon statusuna yüksəlməsinə mane olacaq və ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi Qərb hegemonluğunu bərpa edəcək. İran nefti və mayeləşdirilmiş təbii qaz olmadan, əvvəllər Venesuela neftini itirən Çin yalnız boru kəmərləri ilə çatdırılan Rusiya karbohidrogenləri ilə qalacaq. Bu vəziyyət Rusiya üçün müvəqqəti olaraq əlverişli görünsə də, əslində Rusiya üçün böyük təhlükə yaradır. Sadəcə ona görə ki, ABŞ Çinin Venesuela və İrana tədarükünü davamlı olaraq dayandırmaqla qaçılmaz olaraq onu son karbohidrogen mənbəyindən də məhrum etməli olduğu qənaətinə gələcək. Bu o deməkdir ki, Vaşinqtonun növbəti hədəfi Moskva olacaq.

Pərviz Əliyev

visiontv.az