3 günə Tehran

13.03.2026

Xomeyni şahdan miras aldığı orduya da etibar etmirdi və İslam İnqilabından sonra qalan zabitlərin bəziləri monarxist rəğbətini qoruyub saxladı. Buna görə də, ordu ilə yanaşı, daha güclü, ideoloji cəhətdən idarə olunan bir struktur olan İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) və əlavə olaraq ideoloji cəhətdən idarə olunan hərbiləşdirilmiş milis olan Bəsic yaratdı. Nəticədə, İranda hazırda zəif, islahatçı prezident var güclü islahatçılar seçkilərdən kənarlaşdırıldı. Minimal islahatçı iştirakla seçilən və lazım gələrsə prezidenti səriştəsiz elan etməyə hazır olan mühafizəkar bir parlament. Sərt və sarsılmaz məhkəmə sistemi. Siyasi cəhətdən zəif bir ordu. Təhlükəsizlik və iqtisadi resurslarla güclü şəkildə silahlanmış İİKK yeni Rəhbər Müctəba Xamenei ilə sıx bağlıdır.

İdeoloji cəhətdən idarə olunan silahlı qüvvə kimi İİKK hərbi əməliyyatlar zamanı ən geniş vasitələrdən istifadə etməyə meyllidir. Əsasən, söhbət mümkün qədər uzun müddət davam gətirməyə yönəlmiş partizan müharibəsindən gedir. Trampın noyabr ayında ara seçkiləri var və o vaxta qədər ABŞ-da benzin qiymətləri sabit olmalıdır, əks halda təkcə Nümayəndələr Palatasını deyil, həm də Senatı itirə bilər. Trampın açıqlamalarının təhlili göstərir ki, o, əsasən elita daxilində parçalanmaya və 2024-cü il prezident seçkilərində məğlub olan İİKK-ya bağlı fraksiyanın məğlubiyyətinə ümid edirdi. Lakin İranda seçkilər və real hakimiyyət iki fərqli şeydir. Çox güman ki, parçalanmaya diqqət yetirilir, lakin ehtiyat variant da var. Ölkə daxilində üsyan. Buraya polis bölmələrindən nəzarət məntəqələrinə qədər Tehranda təhlükəsizlik qüvvələrinin obyektlərinin dağıdılması daxildir. İran televiziyasında daxili düşmənləri təhdid edən açıqlamalar daxili gərginliyin dolayı təsdiqidir.

Daha incə bir məsələ də var. İİKK, ən mühafizəkar qüvvələrlə əməkdaşlıq edərək, indi qalib gəlib, lakin rejim rəsmi olaraq teokratiya olaraq qalır. Teokratiyanın Xomeyninin irsinin əsas hissəsi olduğu ruhani liderlər bu ssenariyə necə reaksiya verəcəklər..? Müqəddəs Qum şəhərinin ən nüfuzlu din xadimlərindən biri, 99 yaşlı Ayətullah Məkarim Şirazi, Rəhbər Xameneinin sui-qəsdinə görə ABŞ və İsraildən qisas almağa çağıran fətva verib. Lakin İİKK və Qumun nəyin doğru olduğuna dair baxışları fərqli ola bilər. Çünki Qum İİKK-dan xeyli uzun müddət dini mərkəz kimi mövcud olub və bir çox hökmdarlardan daha uzun ömür sürüb.

Pərviz Əliyev

visiontv.az