Venesiya bankirləri və kapitalizm

10.09.2025

Müasir Qərbi bir çox cəhətdən formalaşdıran qədim Afina və Roma deyil, 40 ailənin idarə etdiyi 16-cı əsrdə 200.000 əhalisi olan orta əsr Venesiyası idi. Venesiyanın Avropa tarixindəki rolu, digər şeylərlə yanaşı, onun genetik və geneoloji töhfəsi ilə sübut olunur. Venesiya aristokratiyası Borgia və Orsini də daxil olmaqla 17 papa ailəsi yaratdı. Mediçi, Sforza, Fransanın Burbonları və Parma, Savoy Evi, Bavariya Wittelsbachs və daha altı ducal və margravial evlə əlaqəli idi. Morpurqo başda olmaqla yəhudi ailələr (Napoleonu maliyyələşdirib), Warburqlar (Napoleon və Hitleri maliyyələşdirir), Amerika Kabotları (10-cu əsrdə Venesiyaya köçmüş Lombardiyadan olan yəhudi Kabot ailəsi) və bir çox başqaları Venesiya mənşəlidir.

Venesiya təkcə qeyri-Avropa sivilizasiyalarına deyil, həm də Avropa sivilizasiyasına münasibətdə yad olan yeni Avropa Qərbinin yırtıcı tarixi subyektinin formalaşması prosesinin katalizatoru oldu. Lakin Venesiyaların İngiltərəyə təsiri xüsusilə güclü idi. Venesiya Roma İmperiyasının nəzarətində olan ərazi idi (Alman tarixçiləri onu 16-cı əsrin ortalarında Bizans adlandırmağa başladılar ki, Müqəddəs Roma İmperiyası tarixdə yeganə Roma İmperiyası olaraq qalsın). Lakin 9-cu əsrdə Böyük Karlın oğlu Pepinin Şimali İtaliyaya yürüşündən (810) və Roma İmperiyası ilə müqavilə bağlandıqdan sonra Venesiya yavaş-yavaş Bizans suverenliyindən xilas oldu. Venesiya (yaxud onun sakinləri məhəbbətlə və qürurla bu şəhəri La Serenissima adlandırdılar) keçmiş metropolun məğlubiyyəti sayəsində tarixi güc qazandı.

Venesiya elitası, Benediktinlər və Vatikanla birlikdə idarə etdikləri beynəlxalq soyğun olan Səlib yürüşlərinin təşkilində böyük rol oynadılar. 1204-cü ildə venesiyalılar tərəfindən təşkil edilən Dördüncü Səlib yürüşü zamanı Konstantinopolun tutulması və talan edilməsi (Enriko Dandolo Doj idi) onlara 400 min gümüş marka və bir çox digər maddi və qeyri-maddi dividendlər gətirdi (Bizansın səkkizdə üçünün ərazisindən başlayaraq, Bizans adalarının bir hissəsidir. Krit və Kipr daxil olmaqla və geosiyasi rəqibin aradan qaldırılması faktı ilə bitdi). Artıq 13-cü əsrin birinci üçdə birində venesiyalılar, genuyalılar və lombardlar Avropanın əhəmiyyətli bir hissəsini borc toruna salmışdılar. Onlar Papadan siyasi müttəfiq kimi istifadə edirdilər, Müqəddəs Roma İmperiyasının İmperatoruna qarşı olan Romaya dəstək verirdilər. Hohenstaufenlərin süqutunun (1268) baş verməsi əsasən onların mövqeyinə görə idi. İtaliya bankları maliyyə mexanizmlərindən istifadə edərək Qərbi Avropanı ələ keçirirdilər. Tampliyerlər ordeni də eyni istiqamətdə işləyirdi.

Pərviz Əliyev

visiontv.az